Rechten in de sociale zekerheid: zelfstandige vs. werknemer

In het kort

Als zelfstandige bouw je sociale rechten op via je sociaal verzekeringsfonds, maar die liggen op een aantal vlakken lager dan bij een werknemer. Je betaalt zelf je bijdragen, je hebt geen betaalde vakantie en geen werkloosheidsuitkering — maar je hebt wel recht op moederschapsrust, pensioen, een arbeidsongeschiktheidsuitkering en het overbruggingsrecht. Dit artikel zet de actuele regels naast elkaar, met de bedragen die gelden in 2025-2026.

Of je nu een eenmanszaak runt of bestuurder/werkend vennoot bent van een BV — je bent altijd zelfstandige. Het verschil? De eenmanszaak betaalt sociale bijdragen op de winst, de bestuurder op het bedrijfsleidersloon. Maar in beide gevallen bouw je dezelfde sociale rechten op via je sociaal verzekeringsfonds. Die rechten verschillen op een aantal vlakken van wat een werknemer opbouwt.

1. Sociale bijdragen

Jij betaalt zelf je sociale bijdragen aan je sociaal verzekeringsfonds. Het maximumtarief bedraagt 20,5%, berekend op:

Eenmanszaak: je netto belastbaar beroepsinkomen (= winst na aftrek beroepskosten);
Bestuurder / werkend vennoot: je brutobedrijfsleidersloon (de bezoldiging die je jezelf toekent).

De minimumbijdrage in hoofdberoep wordt berekend op een inkomen van ± € 17.375 (2026). Je moet je aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds en bent zelf verantwoordelijk voor de tijdige betaling. Een werknemer heeft hier zelf geen omkijken naar: zijn werkgever houdt de persoonlijke RSZ-bijdrage (± 13,07%) in op het brutoloon en draagt die door aan de RSZ, en betaalt daarbovenop nog patronale bijdragen (± 25%).

	Zelfstandige	Werknemer
Wie betaalt?	Jij zelf, aan je sociaal verzekeringsfonds	Je werkgever houdt je aandeel in en betaalt door aan de RSZ
Tarief	Max. 20,5% op netto belastbaar inkomen (eenmanszaak) of brutobedrijfsleidersloon (BV)	± 13,07% persoonlijk + ± 25% patronaal
Minimumdrempel	Berekend op een inkomen van ± € 17.375 (2026)	n.v.t.
Verantwoordelijkheid	Jij bent zelf verantwoordelijk voor tijdige betaling	Geen actie vereist

2. Moederschapsrust

Duur en opname

	Zelfstandige	Werkneemster
Maximumduur	Max. 12 weken (13 bij meerling)	15 weken (17 bij meerling)
Verplicht	1 week voor + 2 weken na de bevalling	1 week voor + 9 weken na de bevalling
Facultatief	9 weken, voltijds of halftijds op te nemen tot 38 weken na de bevalling	5 weken vrij in te plannen

Moederschapsuitkering zelfstandige (2026, indicatief)

Periode	Voltijds	Halftijds
Eerste 4 weken	± € 890/week	± € 445/week
Vanaf week 5	± € 815/week	± € 407/week

Op alle bedragen wordt 11,11% bedrijfsvoorheffing ingehouden.

Voor werkneemsters geldt een ander stelsel: de eerste 30 dagen 82% van het brutoloon, daarna 75% van het begrensd brutoloon.

Nieuw vanaf 2026: dubbele bijdragevrijstelling na bevalling

Sinds 1 januari 2026 betaal je als zelfstandige moeder twee kwartalen geen sociale bijdragen na het kwartaal van de bevalling (voordien was dit één kwartaal). De vrijgestelde kwartalen tellen volledig mee voor je pensioenrechten. Bovendien vormt de vrijstelling vanaf inkomstenjaar 2026 geen beletsel meer voor de fiscale aftrekbaarheid van je VAPZ-bijdrage (KB 25 november 2025).

Moederschapshulp: 105 gratis dienstencheques

Na je bevalling kan je via je sociaal verzekeringsfonds 105 gratis dienstencheques aanvragen. Ze helpen je bij huishoudelijke taken: schoonmaken, wassen, strijken, boodschappen en maaltijden bereiden. Elke cheque is goed voor één uur hulp.

3. Pensioenopbouw

Je pensioen wordt berekend op basis van je betaalde bijdragen en loopbaanjaren. Omdat je bijdragen als zelfstandige doorgaans lager liggen dan bij een werknemer, valt je wettelijk pensioen ook lager uit. Het minimumpensioen is wel gelijkgetrokken. Een werknemer betaalt meer sociale bijdragen, waardoor zijn pensioenrechten sneller en hoger opbouwen; daarnaast bieden veel werkgevers een groepsverzekering aan als aanvullend pensioen.

	Zelfstandige	Werknemer
Wettelijk pensioen	Lager — berekend op basis van betaalde bijdragen en loopbaanjaren; bijdragen liggen structureel lager dan bij werknemers	Hoger — meer bijdragen betekent sneller en hoger pensioen
Minimumpensioen	Gelijkgetrokken met werknemer	Gelijkgetrokken met zelfstandige
Aanvullend pensioen	Overweeg een VAPZ of IPT/POZ	Vaak een groepsverzekering via werkgever

Tip: overweeg een VAPZ of een IPT/POZ als aanvullend pensioen om het verschil met het werknemerspensioen op te vangen.

4. Arbeidsongeschiktheid

	Zelfstandige	Werknemer
Vanaf wanneer	Uitkering vanaf de eerste dag van arbeidsongeschiktheid, op voorwaarde dat je langer dan 7 dagen ziek bent	Eerste dag
Uitkering	Forfaitaire dagvergoeding (bedrag afhankelijk van je gezinssituatie)	Gewaarborgd loon gedurende de eerste 30 dagen via de werkgever, daarna ziekenfonds op basis van een % van het begrensd brutoloon
Arbeidsongeval / beroepsziekte	Geen wettelijke arbeidsongevallenverzekering — overweeg een verzekering gewaarborgd inkomen	Verplichte arbeidsongevallenverzekering via de werkgever

5. Vakantierecht

	Zelfstandige	Werknemer
Betaalde vakantie	Nee — je bepaalt zelf wanneer je vakantie neemt, maar ontvangt geen vakantiegeld	Ja — doorgaans 20 werkdagen per jaar (voltijds), opgebouwd in het voorgaande kalenderjaar, met vakantiegeld bovenop je loon

6. Geen werk meer: werkloosheid vs. overbruggingsrecht

	Zelfstandige	Werknemer
Werkloosheidsuitkering	Nee	Ja — via de RVA. Let op: bij vrijwillig ontslag of beëindiging met wederzijds akkoord kan dit recht (tijdelijk) verloren gaan
Vangnet	Overbruggingsrecht (zie hieronder) — bij faillissement, gedwongen onderbreking of economische moeilijkheden	Werkloosheidsuitkering via de RVA

Overbruggingsrecht — hoe werkt het?

Het overbruggingsrecht is een sociaal vangnet voor zelfstandigen bij faillissement, collectieve schuldenregeling, gedwongen onderbreking (brand, natuurramp, allergie, …) of stopzetting wegens economische moeilijkheden.

Onderdeel	Detail
Basispakket	Max. 12 maanden uitkering + 4 kwartalen behoud sociale rechten per gebeurtenis
Totale loopbaanduur basispakket	Max. 24 maanden, in meerdere keren opneembaar
Extra maanden	Bij een nieuwe gebeurtenis kan je bijkomende maanden krijgen bovenop het basispakket, afhankelijk van het aantal pensioenvormende kwartalen tussen twee gebeurtenissen
Bedragen (2026)	Zonder gezinslast: ± € 1.640/maand · Met gezinslast: ± € 2.050/maand
Beperkte cumul	Na minstens 1 maand volledige onderbreking mag je max. 3 maanden combineren met een beroepsactiviteit (degressieve vermindering: 25%, 50%, 75%)
Aanvraag	Bij je sociaal verzekeringsfonds, vóór het einde van het 2e kwartaal na de gebeurtenis

RSVZ-infolijn: 0800 12 018

7. Kinderbijslag (Groeipakket)

Zowel zelfstandigen als werknemers ontvangen kinderbijslag en een geboorte- of adoptiepremie (startbedrag). In Vlaanderen heet dit het Groeipakket en zijn de bedragen identiek, ongeacht je beroepsstatuut. Het domicilie van je kind bepaalt de toepasselijke regionale regeling.

8. Overzichtstabel

Thema	Zelfstandige	Werknemer
Sociale bijdragen	Max. 20,5% op winst (eenmanszaak) of bedrijfsleidersloon (BV)	± 13,07% persoonlijk + ± 25% werkgever
Moederschapsrust	Max. 12 weken (13 bij meerling)	15 weken (17 bij meerling)
Bijdragevrijstelling bevalling	2 kwartalen (nieuw vanaf 2026)	n.v.t.
Pensioen	Lager wettelijk pensioen	Hoger wettelijk pensioen
Arbeidsongeschiktheid	Forfaitaire dagvergoeding (na 7+ dagen)	Gewaarborgd loon 30 dagen + ziekenfonds
Betaalde vakantie	Nee	Ja (± 20 dagen)
Werkloosheid	Nee — overbruggingsrecht (max. 12 mnd/gebeurtenis)	Ja — werkloosheidsuitkering via RVA
Kinderbijslag	Ja — Groeipakket	Ja — Groeipakket

Vragen over jouw sociale rechten? Fisc@West helpt je met een persoonlijk overzicht van je sociale bescherming en optimalisatiemogelijkheden. Contacteer ons of boek een online afspraak.