Alimentatie betalen of ontvangen: de fiscale regels

In het kort

Onderhoudsgeld (alimentatie) dat je betaalt aan een ex-partner of voor kinderen is aftrekbaar in de personenbelasting — maar dan wel voor 80 % en enkel als je aan strenge voorwaarden voldoet. De ontvanger is datzelfde bedrag (deels) belastbaar verschuldigd. Zowel betaler als ontvanger hebben er dus baat bij dat alles correct is geregeld: met een gehomologeerde overeenkomst of vonnis, en met aantoonbare betalingen via de bank.

Gemeenschappelijke kinderen na de scheiding

Co-ouderschap: belastingvoordeel voor kinderen verdelen

Twee belastingplichtigen die geen deel uitmaken van hetzelfde gezin, maar die voldoen aan de onderhoudsplicht bepaald in artikel 203, § 1 van het Burgerlijk Wetboek ten aanzien van hun gemeenschappelijk(e) kind(eren) waarvan de huisvesting gelijkmatig is verdeeld over beide ouders, kunnen het belastingvoordeel onder elkaar verdelen. De wettelijke basis hiervoor is artikel 132bis WIB 92.

Wat zijn de voorwaarden?

Je hebt recht op de verdeling als er een van de volgende documenten is:

Hetzij een geregistreerde of door een rechter gehomologeerde overeenkomst waarin uitdrukkelijk is vermeld dat:
1. de huisvesting van die kinderen gelijkmatig is verdeeld over beide belastingplichtigen, én
2. zij bereid zijn de toeslagen op de belastingvrije som voor die kinderen te verdelen.
Hetzij een rechterlijke beslissing waarin uitdrukkelijk is vermeld dat:
1. de huisvesting van die kinderen gelijkmatig is verdeeld over beide belastingplichtigen.

Bijkomende voorwaarde is dat de bedoelde overeenkomst is geregistreerd of gehomologeerd, of dat de rechterlijke beslissing is genomen, uiterlijk op 1 januari van het aanslagjaar.

Let op: Wanneer de Administratie in het bezit is van een rechterlijke beslissing waarin uitdrukkelijk staat vermeld dat er co-ouderschap is, volgt automatisch dat je slechts recht hebt op de helft van het belastingvoordeel voor kinderen ten laste — niet op het volledige bedrag.

Onderhoudsgeld betalen

De wettelijke onderhoudsplicht vloeit voort uit het Burgerlijk Wetboek en het Gerechtelijk Wetboek en bestaat tussen gescheiden echtgenoten, ouders en kinderen, en tussen schoonkinderen en schoonouders.

Onderhoudsgeld (of alimentatie) is, voor de fiscus, een som geld die iemand regelmatig (bv. wekelijks, maandelijks, trimestrieel, halfjaarlijks of jaarlijks) stort aan een verwant of (ex-)familielid die niet zelf voor zijn eigen behoeften kan instaan. Dat onderhoudsgeld kan het gevolg zijn van een beslissing van een rechter of een akkoord tussen de onderhoudsplichtige en de onderhoudsgerechtigde.

Wat zijn de voorwaarden om mijn betaald onderhoudsgeld aan te geven?

1. Het onderhoudsgeld moet betaald zijn in uitvoering van een wettelijke onderhoudsverplichting (Burgerlijk Wetboek of Gerechtelijk Wetboek)

Zowel voor kinderalimentatie als partneralimentatie moet je steeds het vonnis of de door de rechtbank gehomologeerde familierechtelijke overeenkomst of EOT (echtscheiding door onderlinge toestemming) kunnen voorleggen. Zoals hoger gesteld kan je het onderhoudsgeld immers enkel inbrengen of aftrekken als het betaald is ten gevolge van een wettelijke onderhoudsverplichting. Het bewijs hiervan is het vonnis.

Daarom is het ook steeds aangewezen om over het onderhoudsgeld in familiale aangelegenheden niet enkel een overeenkomst te maken, maar deze steeds (door je erkend bemiddelaar in familiezaken) te laten homologeren door de rechtbank. Dan volgt de verplichting (en dus ook de basis tot aftrekbaarheid) niet meer voort uit een “gewone overeenkomst”, maar uit een vonnis van de rechtbank waartegen de fiscus bezwaarlijk iets kan inbrengen. Dit vergemakkelijkt dus je bewijsvoering wanneer er hierover betwistingen met de fiscus zouden zijn.

2. Diegene aan of voor wie je de alimentatie betaalt mag geen deel uitmaken van je gezin

Let op: dit speelt vooral bij studie- of gezondheidsomstandigheden. Denk maar aan de student op Erasmus. Dit kind wordt geacht daadwerkelijk en op duurzame wijze met jou samen te wonen, en wanneer je dan bijvoorbeeld aan dat kind bepaalde betalingen doet, kunnen deze niet als alimentatie afgetrokken worden. Je geniet dan enkel van de aftrek voor dit kind ten laste.

Ook wanneer ouders uit elkaar gaan, een familierechtelijke overeenkomst maken en laten homologeren en daarin bepaalde alimentatieverplichtingen voorzien, dan zullen deze betaalde onderhoudsgelden slechts effectief en daadwerkelijk aftrekbaar zijn door die ouder die ze betaald heeft wanneer er een einde is gekomen aan de samenwoonst en het kind niet meer samen met deze betalende ouder ingeschreven is.

3. Het onderhoudsgeld of de alimentatie moet regelmatig betaald worden

Dit vloeit voort uit de hoger vermelde en door de fiscus gehanteerde definitie van onderhoudsgeld of alimentatie. Het is namelijk een som die iemand regelmatig betaalt, op bv. wekelijkse, maandelijkse, trimestriële enz. basis.

Als je een onderhoudsgeld van 175 euro per maand moet betalen voor je dochter, dan moet je dat inderdaad stipt maandelijks betalen — en niet 3 maanden op voorhand betalen, 2 maanden niets, dan weer 175 euro betalen, dan terug 350 euro, 2 maanden niets en dan weer een bepaald bedrag. Zulke handelswijze wordt door de fiscus gesanctioneerd: hij zal ze niet aanvaarden als aftrekbare onderhoudsgelden. Ook dit wordt in de praktijk al eens over het hoofd gezien.

Wanneer er echter bv. aanpassingen gebeuren aan het onderhoudsgeld (een verhoging bijvoorbeeld) met terugwerkende kracht en dit wordt bevestigd in een vonnis, dan is dat uiteraard een andere kwestie en zijn deze betaalde bedragen wél aftrekbaar.

4. De betaling van de alimentatie of het onderhoudsgeld moet verantwoord worden door bewijskrachtige bescheiden

De betalingen van het onderhoudsgeld moet je in eerste instantie kunnen bewijzen. Wanneer je betaalt via je bankrekening, is het eenvoudig om hiervan bewijzen voor te leggen. Handgeschreven en ondertekende kwitanties voor onderhoudsgelden die contant betaald zijn, zijn niet meer van deze tijd en vragen om discussie over de echtheid van de betalingen.

Wanneer je een bankoverschrijving kan voorleggen, dan heb je meteen het bewijs dat er daadwerkelijk een overdracht van geld gebeurd is — wat geenszins het geval is bij een kwitantie.

Verder zal je uiteraard steeds, en in eerste instantie, het (homologerend) vonnis moeten voorleggen, voor zover dat vonnis vermeldt dat je gehouden bent tussen te komen.

5. De genieter moet zich in een behoeftige staat bevinden

Hoewel het niet in de wet staat, is dit een bijkomende eis die de fiscus oplegt. Je moet dus aantonen dat de genieter je hulp nodig heeft om rond te komen. Als het inkomen te laag is om alle kosten te dekken, dan is vanzelfsprekend aan deze voorwaarde voldaan.

Hoe wordt dit fiscaal behandeld?

De aftrek bij de onderhoudsplichtige geeft in principe een belastbaarheid bij de onderhoudsgerechtigde

Bij partneralimentatie is dit duidelijk: de alimentatie die voor deze ex-partner betaald wordt, is aftrekbaar in hoofde van de onderhoudsplichtige voor 80 % en is uiteraard dan ook belastbaar voor diezelfde 80 % in hoofde van de onderhoudsgerechtigde partner. De fiscus behandelt dit, niet ten onrechte, als communicerende vaten.

Ook voor kinderalimentatie of onderhoudsgeld voor kinderen is er in principe een belastbaarheid, doch dit verdient enige nuancering:

Onderhoudsgelden voor de kinderen, betaald aan de andere ouder, moeten aangegeven worden in hoofde van de kinderen.

De ex-partner zal dus nooit belast worden voor ontvangen onderhoudsgelden van een van de kinderen. Welnu, het kind heeft hier ook recht op de belastingvrije som. Voor het aanslagjaar 2023 (inkomsten 2022) bedroeg de normale belastingvrije basissom € 7.090 en de gecorrigeerde basissom voor lage inkomsten € 9.270. Voor het aanslagjaar 2026 bedroeg de belastingvrije basissom € 10.910; voor aanslagjaar 2027 (inkomsten 2026) is dat € 11.550.

Dit is reeds een aanzienlijk bedrag: het is slechts wanneer er onderhoudsbijdragen voor het kind betaald worden bovenop dit bedrag, dat het kind hier zelf belastingen op moet betalen.

Type alimentatie	Belastbaar bij ontvanger?
Partneralimentatie	Ja — 80 % van het ontvangen bedrag, bij de ex-partner
Kinderalimentatie	Ja — 80 %, maar op naam van het kind, niet van de ouder

Bij kinderalimentatie is er dus een belangrijke nuance: de belastbaarheid valt op naam van het kind zelf, niet van de ontvangende ouder. Het kind heeft recht op de belastingvrije basissom (AJ 2027: € 11.550). Alleen het deel boven die belastingvrije som leidt effectief tot belasting bij het kind. In de meeste gevallen valt de onderhoudsbijdrage volledig of grotendeels binnen die belastingvrije som.

Wanneer er nogal hoge onderhoudsbijdragen betaald worden, dan is het aangewezen om eens na te kijken of dit ook geen (negatieve) invloed heeft op de kinderbijslag.

Kindrekening: ook die betalingen zijn aftrekbaar

Ook de bedragen die je stort op de zogenaamde kindrekening komen in aanmerking voor aftrek.

Er zijn bepaalde controlekantoren van de fiscus die tegen deze aftrek — ten onrechte — bezwaar maken. De redenering die men dan maakt, is de volgende: de meeste van deze kindrekeningen staan uiteraard op naam van beide ouders (zoals wettelijk overigens voorzien) en niet op naam van het bewuste minderjarige kind of van de onderhoudsgerechtigde ouder. Hieruit leidt de fiscus dan af dat je, vermits de rekening ook op naam staat van de betalende ouder, aan jezelf betaalt. In dat geval stelt de fiscus dat dit niet kan afgetrokken worden als betaald onderhoudsgeld.

De kindrekening is ingevoerd door de wet van 19 maart 2010 (Wet tot bevordering van een objectieve berekening van de door de ouders te betalen onderhoudsbijdragen voor hun kinderen). Deze wet voorziet dus uitdrukkelijk in de invoering van een dergelijke kindrekening, door de ouders bij de bank te openen. En deze wet bepaalt dat ze uitsluitend dient om de kosten voor de kinderen te betalen.

Welnu, wanneer een door de wet voorziene kindrekening ingevoerd wordt door de ouders en dit wordt door de familierechtbank gehomologeerd, dan kan de fiscus, naar onze mening, geen enkel bezwaar inbrengen tegen de aftrekbaarheid van de bedragen die betaald zijn door de onderhoudsplichtige ouder. Het is uiteraard wel zo dat ook in dat geval de onderhoudsplichtige ouder zich moet voorzien van de bewijskrachtige bescheiden, zoals hoger reeds uiteengezet.

De fiscus trekt 80 % af in je inkomstenbelasting als je aan de voorwaarden voldoet

De fiscus zal deze onderhoudsgelden automatisch aftrekken ten belope van 80 % in je inkomstenbelasting als je aan de wettelijke voorwaarden voldoet.

Deze fiscale aftrek heeft enkel resultaat voor je hoogste inkomstenschijf. Als je immers in deze hoogste inkomstenschijf valt (die van 50 %), dan recupereer je van elke 1.000 euro die je aan onderhoudsgeld voor je kind betaald hebt 400 euro via deze aftrek.

De fiscus zal immers, nadat je deze 1.000 euro ingevuld hebt in vak VIII van je aangifte, 800 euro in mindering brengen, en dit wordt dan afgetrokken van je belastbaar inkomen. Val je in de hoogste schijf, dan heb je dus een voordeel van 50 %, zijnde 400 euro in ons voorbeeld.

Voorbeeld op jaarbasis: je betaalt € 1.000 alimentatie per maand (= € 12.000 per jaar).

Aftrekbaar bedrag: 80 % × € 12.000 = € 9.600
Dit wordt in mindering gebracht van je belastbaar inkomen (vak VIII van de aangifte).
Val je in de hoogste belastingschijf (50 %): je bespaart 50 % × € 9.600 = € 4.800 belasting per jaar.

Betalingen aan het buitenland

In sommige gevallen moet je van het brutobedrag aan alimentatie zelf een deel als belasting doorstorten naar de fiscus. Meer informatie hierover vind je op de website van FOD Financiën — onderhoudsgeld gestort naar het buitenland.

Conclusie

Het betalen van alimentatie en de daarmee verbonden fiscale gevolgen vertrekt vanuit een rechtvaardig en wettelijk principe. Wel is het zo dat in de werkelijkheid moet blijken dat de betalingen gerechtvaardigd en noodzakelijk zijn. De overeenkomst laten homologeren is een must om elke discussie over de fiscale aftrekbaarheid in hoofde van de schuldenaar te vrijwaren.

Samenvatting: waar let je op in de praktijk?

Aandachtspunt	Wat moet je doen?
Juridisch kader	Laat elke familierechtelijke overeenkomst homologeren door de rechter
Bewijs van betaling	Betaal altijd via de bank, bewaar rekeningafschriften
Regelmatigheid	Betaal stipt en consequent volgens het overeengekomen schema
Kindrekening	Houd betalingsbewijzen bij; fiscus kan onterecht bezwaar maken
Co-ouderschap	Zorg dat de overeenkomst de gelijkmatige huisvesting en de bereidheid tot verdeling vermeldt
Hoge bijdragen	Check eventuele impact op kinderbijslag

Heb je vragen over jouw specifieke situatie? Neem contact op met Fisc@West — we begeleiden je door het geheel.