Aansprakelijkheid beperken als zelfstandige

In het kort

Als eenmanszaak ben je persoonlijk aansprakelijk voor al je beroepsschulden — schuldeisers kunnen je woning, spaargeld en andere bezittingen aanspreken. De wet voorziet vier instrumenten om dat risico te beperken: een notariële verklaring voor je gezinswoning, een huwelijkscontract met scheiding van goederen, de overstap naar een BV, en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Elke aanpak heeft een eigen kostprijs, beschermingsomvang en complexiteit.

Je start als zelfstandige met een eenmanszaak: eenvoudig, goedkoop en snel geregeld. Maar er zit een keerzijde aan: je privévermogen is niet afgescheiden van je zakelijk vermogen. Bij financiële problemen kunnen schuldeisers dus aanspraak maken op je huis, je spaargeld en je andere bezittingen. Gelukkig heeft de wetgever verschillende instrumenten voorzien om dat risico te beperken. Hieronder overlopen we de vier belangrijkste strategieën.

1. Verklaring van onbeslagbaarheid van de gezinswoning

Je gezinswoning is vaak je belangrijkste en meest waardevolle bezit. Via een notariële verklaring bescherm je die woning tegen beslag door professionele schuldeisers.

Hoe werkt het?

Je legt de verklaring af bij een notaris; die schrijft ze in bij het Kantoor Rechtszekerheid.
Kostprijs: ± € 1.000 (honoraria + inschrijvingskosten).
De bescherming geldt enkel voor beroepsschulden die ontstaan ná de inschrijving.
Bij gemengd gebruik (woning + praktijk): gebruik je minder dan 30% van de woning beroepsmatig, dan is de volledige woning beschermd. Gebruik je 30% of meer beroepsmatig, dan is enkel het privégedeelte beschermd.

Wettelijke basis: Wet 25 april 2007 betreffende de onbeslagbaarheid van de gezinswoning van de zelfstandige (BS 8 mei 2007)

Opgelet

De bescherming geldt niet voor privéschulden, gemengde schulden of schulden uit misdrijf.

Bij verhuis vervalt de bescherming, tenzij je binnen 1 jaar de opbrengst herbelegt in een nieuwe gezinswoning.

Banken kunnen terughoudend zijn bij kredietaanvragen, omdat de woning niet langer als onderpand kan dienen.

2. Huwelijkscontract met scheiding van goederen

Ben je gehuwd? Dan kan een huwelijkscontract met scheiding van goederen het vermogen van je partner beschermen tegen jouw zakelijke schulden.

Kernpunten

Elke partner behoudt en beheert zijn of haar eigen vermogen.
Schuldeisers kunnen enkel het vermogen van de schuldenaar zelf aanspreken.
Het wijzigen van je huwelijksstelsel vereist een notariële akte (kostprijs: ± € 500 – € 1.500).
Dit moet geregeld worden vóór de schulden ontstaan.

Wettelijke basis: Burgerlijk Wetboek Boek 2, Titel 3, Hoofdstuk 3 (art. 2.3.46 e.v. BW)

Keerzijde “Alles op naam van je partner zetten” klinkt aantrekkelijk, maar denk na over wat er bij echtscheiding of overlijden gebeurt. Successierechten en alimentatie kunnen dan zwaar doorwegen.

3. Overstap naar een besloten vennootschap (BV)

De meest ingrijpende — maar ook meest effectieve — manier om je privévermogen af te schermen is de oprichting van een besloten vennootschap (BV). Een BV is een rechtspersoon met eigen rechten en verplichtingen: haar schulden zijn niet automatisch jouw schulden.

Goed om te weten sinds WVV 2019 Het oude minimumkapitaal van € 18.550 bestaat niet meer voor de BV. In de plaats voorziet de wet in een toereikend aanvangsvermogen dat is afgestemd op de voorgenomen activiteiten. Dit onderbouw je in een verplicht financieel plan.

Hoe werkt het?

Oprichting via notariële akte: ± € 1.500 – € 2.500.
Je stelt een financieel plan op met een projectie over minstens 2 jaar.
Schuldeisers kunnen enkel het vennootschapsvermogen aanspreken.
Je privévermogen blijft in principe buiten schot.

Wettelijke basis: Art. 5:1–5:17 WVV; art. 5:3 WVV (toereikend aanvangsvermogen); art. 5:4 WVV (financieel plan) — Wet 23 maart 2019 (BS 4 april 2019)

Uitzonderingen op de beperkte aansprakelijkheid

Persoonlijke borgstelling: ben je persoonlijk borg gestaan voor een krediet? Dan blijf je privé aansprakelijk.

Oprichtersaansprakelijkheid: bij faillissement binnen 3 jaar na oprichting wegens kennelijk ontoereikend aanvangsvermogen (art. 5:16 WVV).

Bestuurdersaansprakelijkheid: bij een kennelijke bestuursfout die bijdraagt tot het faillissement (art. 2:56 WVV).

4. Beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BA Beroep)

Een beroepsaansprakelijkheidsverzekering dekt schadeclaims van derden die voortvloeien uit fouten of nalatigheid in je professionele activiteiten.

Praktisch

Premie afhankelijk van sector, omzet en risicoprofiel.
Dekking tot een bepaald maximumbedrag per schadegeval en per jaar.
Doorgaans fiscaal aftrekbaar als beroepskost.

Verplicht voor bepaalde beroepen Voor sommige vrije beroepen is een BA-verzekering wettelijk verplicht: architecten, accountants, belastingconsulenten, advocaten, notarissen, artsen, apothekers, vastgoedmakelaars, enzovoort.

Wettelijke basis: afhankelijk van het beroep (bv. Wet 11 februari 2013 voor architecten; KB 2 september 2003 voor vastgoedmakelaars; Wet 22 april 1999 voor de boekhoudkundige beroepen)

Beperkingen

Beschermt niet tegen alle schulden (bv. leveranciersschulden, belastingschulden).

Uitsluitingen in de polis (opzet, fraude).

Franchise en dekkingslimieten.

Overzicht: welke maatregel voor welke situatie?

Maatregel	Beschermt	Kostprijs	Complexiteit
Onbeslagbaarheid gezinswoning	Enkel de woning	± € 1.000	Laag
Scheiding van goederen	Vermogen partner	± € 500 – € 1.500	Laag–Middel
Oprichting BV	Volledig privévermogen	± € 1.500 – € 2.500 + jaarlijkse verplichtingen	Hoog
BA-verzekering	Beroepsfouten (tot dekking)	Jaarlijkse premie	Laag

Checklist: bescherm je vermogen

Heb je een eenmanszaak? Overweeg de verklaring van onbeslagbaarheid.
Ben je gehuwd in gemeenschap? Bespreek scheiding van goederen met de notaris.
Groeit je onderneming of neem je risico’s? Evalueer de overstap naar een BV.
Check of een BA-verzekering verplicht is voor jouw beroep.
Controleer of je bestaande verzekeringen voldoende dekking bieden.

Wil je weten welke aanpak het best bij jouw situatie past? Neem contact op met Fisc@West voor een vrijblijvend gesprek.

Aansprakelijkheid beperken als zelfstandige: 4 strategieën om je privévermogen te beschermen